|
Tradycje i zwyczaje góralskie
Tradycja to wszystko co charakterystyczne dla społeczności, to to co ją tworzy, to ogół wierzeń, legend, przedmiotów kultu i zachowań, to język, muzyka i sztuka typowa dla pewnej grupy. Tradycje i zwyczaje góralskie występujące w Zakopanem są niezwykłe z dwóch powodów, po pierwsze, zwyki (gór. zwyczaje) są przekazywane w niezmienionej formie od parunastu pokoleń, a po drugie - dzięki zainteresowaniu górali i ich chęci kultywowania ich - są łatwe do zaobserwowania przez przyjezdnych.Co składa się na tradycje i zwyczaje góralskie, co powoduje, że istnieją?
Najprostszą odpowiedzią wydaje się, że ludzie, ludzie którzy nie zrezygnowali ze swojej tożsamości. Jednak tradycja to też język - to co pozwala nam na co dzień myśleć, pozwala na przekazywanie informacji i na ich modyfikację. Język góralski (lub dialekt) jest zaś odmienny od polskiego i dlatego jest silnym elementem scalającym (jak ważny jest język pamiętamy chociażby z czasów zaborów i rusyfikacji). Już znany badacz gwary podhalańskiej Eliasz Radzikowski pisał, ze jest ona "skarbnica polskiej kultury" skarbnica tak bogata, że nie powinniśmy jej dać nigdy zginąć bo zawiera w sobie wszystko co staropolskie.
|
|
Innym elementem scalającym jest religia i wierzenia, górale wcześnie przyjelęli wiarę katolicką i do dziś jest ona istotnym elementem ich życia. Stąd się biorą zwyczaje takie jak wspólne kolędowanie, czy wielkanocne koszyki ze święconką - inne w Zakopanem niż w reszcie kraju. Religia jest też inspiracją dla rzeźbiarzy ludowych, na Podhalu można nadal kupić drewniane figurki Jezusa. Bardzo trudne jeśli nie niemożliwe jest oddzielenie religii od kultury, tradycje i zwyczaje górali mieszają się z wierzeniami na każdym kroku. Sam rytm roku jest uzależniony od świąt kościelnych w równym stopniu co od przyrody.
Dobrym przykładem są góralskie śluby (oczywiście tylko kościelne). Pierwsza wizyta u panny młodej (dowiady) czy cepowiny (przyjęcie czepka panny młodej) są odbiciem starokatolickich tradycji. Ślub góralski jako taki jest na tyle ciekawy, że zasługuje jeszcze na kilak słów. Ciekawym zwyczajem jest, że druhny(druzcki) i drużbowie (druzby) idąc na ślub zwykle prócz zakupu "czegoś mocniejszego" tradycyjnie wychylają kilka kieliszków przed odprowadzeniem pary. Zabawne jest tu, że tradycyjnie drużba po paru głębszych prowadzić winien fasiong (wóz zaprzężony w dwa konie) po pana mlodego - problem picia alkoholu przed prowadzeniem pozostaje jak dotąd nie rozwiązany. |
|
|
Tradycje religijno-kultorowe to ubieranie świątecznego smrecka (choinki) w papierowe łańcuchy i gwiazdę na szczycie, gorzkie żale (gorzkie zole), czy pisanki.
Elementem pobocznym lecz związanym z religią są przysłowia, jako że górale zauważali powtarzalność pewnych zjawisk atmosferycznych w trakcie roku, a kalendarz którego używali był kalendarzem kościelnym, spora część przysłów ma fragmenty takie jak "na św. Marka" lub "na św. Zofię" i tu następuje opis zjawiska które się pojawia lub kończy.
Tradycja to też rozrywka: moda, stroje, i rzeźba niereligijna. Górale słyną z rękodzieła. Większość kobiet praktykuje tradycyjne haftowanie i szydełkowanie, zaadoptowały też zwyczaj robienia na drutach. Popularne i dziś są kursy malowania kwiatów, wyszywanych potem na spódnicach, czy ozdabiania męskich kapeluszy.
|
Także malowanie folkowych wzorów na chałupie, kiedyś było praktykowane przez kobiety. Męską domeną była zaś i nadal jest rzeźba, ciupagi pokrywane florystycznymi motywami można kupić w każdym sklepie nie tylko Zakopanego. Tradycje i zwyczaje góralskie związane z rzeźbą przekazywane były z pokolenia na pokolenie - dziadkowie nie zajmujący się już wypasem owiec zwykli siadać z młodzieżą i pokazywać jak pracować dłutem. Rzeźba była blisko związana z produkcją instrumentów i grą na nich. Tradycyjne góralskie trombity, których dźwięk niesie się daleko po halach, małe skrzypce, piszczałki czy dudy spotkać można tylko tu. Elementem tradycyjnym jest także oczywiście kuchnia i receptury przekazywane od wieków po kądzieli.
Tradycje i zwyczaje góralskie zarysowane powyżej są stałym elementem polskiej kultury i jeśli ktoś jest w Polsce po raz pierwszy warto go z nimi zapoznać.
|
Zobacz także:
- Zabytki Zakopanego
- Najsłynniejsze ulice Zakopanego
- Historia Zakopanego
- Fauna i flora w Tatrach
- Atrakcje dla dzieci w Zakopanem
- Tradycje i zwyczaje góralskie
- Kuchnia góralska
- Folklor zakopiański
Polecane strony:
- Sylwester w Zakopanem
Sprawdź baze ofert wypoczynkowych > weekend w Zakopanem
|
